woensdag 24 oktober 2012

De donkere drie: psychopathie, narcisme en Machiavellianisme

De donkere kant van de menselijke sociale natuur lijkt in drie patronen voor te komen: psychopathie, narcisme en Machiavellianisme. Aan dit artikel (achter de poort) van de Oostenrijkse onderzoeker John Rauthmann ontleen ik dat Paulhus en Williams in 2002 hiervoor de benaming de "Donkere Drie" van de menselijke persoonlijkheid introduceerden (Dark Triad). Het zijn deze Donkere Drie die ik in het vorige bericht noemde als "fout". Het artikel van Rauthmann handelt over de overeenkomsten en verschillen tussen deze drie.

Hoe worden ze in de wetenschappelijke literatuur omschreven? Ik volg hier de omschrijvingen van Rauthmann:
  • Psychopathie is de neiging tot impulsief zoeken naar spanning, koelbloedigheid, koude emotionaliteit, manipulatie en anti-sociaal gedrag. Wordt wel onderscheiden in een primaire component (emotionele oppervlakkigheid, gebrek aan empathie en berouw, oppervlakkige charme, en manipulatie) en een secundaire (sociaal afwijkend gedrag, weinig gesocialiseerd, impulsief, onverantwoordelijk, sensatie zoeken, delinquent gedrag).
  • Narcisme is de neiging tot een grandioos en overdreven positief zelfbeeld, gepaard met een negatieve kijk op anderen. Narcisten zijn extreem ijdel, zoeken aandacht en bewondering, voelen zich superieur,  claimen gezag en privileges en ze zijn exhibitionistisch, opschepperig en manipulatief.
  • Machiavellianisme is de neiging tot cynisme, misantropie, koelbloedigheid, pragmatisme en immoraliteit, afstandelijkheid, egoïsme en streven naar macht en geld, strategische lange-termijn planning en manipulatie.
In zijn onderzoek is Rauthmann nagegaan hoe psychopaten, narcisten en Machiavellianisten zichzelf zien, hoe ze anderen zien en hoe ze de interactie met anderen zien. En hij onderzocht hoe anderen hen zien en hoe anderen de interactie zien. Dat deed hij door studenten paarsgewijs een samenwerkingsspel te laten spelen (het NASA-spel), waarna ze allerlei vragen over de samenwerking en over het eigen en elkaars gedrag moesten beantwoorden. Ook moest iedere deelnemer vragenlijsten invullen waarmee de mate van psychopathie, narcisme en Machiavellianisme kon worden bepaald. De resultaten zijn genuanceerd en ik volg de interpretatie die Rauthmann er zelf van geeft.

Psychopaten werden door anderen (en door henzelf) als dominant en arrogant gezien en als weinig zorgzaam en zorgvuldig. Ze werden dan ook weinig sympathiek gevonden. Dit had geen effecten op hoe anderen de interactie beoordeelden, waarbij we moeten bedenken dat het om een kortdurend spel ging (7 minuten). Ze hadden een neutraal beeld van anderen.

Narcisten zagen zichzelf als dominant, houdend van gezelschap, open, zorgvuldig en intelligent. Door anderen werden ze niet bijzonder negatief beoordeeld, maar wel als arrogant. Zelf zagen ze anderen als weinig zorgvuldig. De interactie met hen werd niet als negatief gezien.

Machiavellianisten zagen zichzelf als weinig dominant, weinig houdend van gezelschap en weinig open. En dat oordeel komt overeen met dat van anderen. Zelf oordeelden ze negatief over anderen: weinig zorgzaam, weinig houdend van gezelschap, weinig open en weinig intelligent. Dat hun negatieve oordeel over zichzelf overeenkomt met het oordeel over anderen, klopt met het veronderstelde cynisme van Machiavellianisten ("niemand deugt, ikzelf ook niet"). Ook oordeelden ze negatief over de interactie.

Over het geheel genomen komt Rauthmann tot de conclusie dat het hier niet gaat om drie verschillende benamingen voor wat eigenlijk hetzelfde gedragspatroon is. Er zijn verschillen, maar wel vooral tussen psychopaten en narcisten enerzijds en Machiavellianisten anderzijds. Alles onder het voorbehoud dat het hier gaat om een kort durende interactie tussen personen die elkaar niet of nauwelijks kennen.
Update. En onder het voorbehoud dat het hier ging om een groep van 186 eerstejaars psychologiestudenten, met (waarschijnlijk) een geringe spreiding in de scores van psychopathie, narcisme en Machiavellianisme, zeker geringer dan in een steekproef uit de gehele bevolking.

3 opmerkingen:

  1. Voor een duidelijk beeld over psychopathie: lees het boek van Jan Storms: "Destructieve relaties op de schop".
    Volgens Storms is de kernproblematiek van de psychopaat het ontbreken van elk bewustzijn, en daaraan verbonden: het totale ontbreken van een geweten, met daaraan weer verbonden: het totale ontbreken van empathie, met alle uitwassen die zij tot gevolg hebben.
    Een bestseller die in korte tijd reeds aan zijn tiende druk toe is.
    Wat jullie hierboven vermelden is me te vaag, te braaf ook, en het onderscheid tussen deze drie geestesziekten blijft onduidelijk.
    Nergens wordt verwezen naar de kwaadaardigheid in elk van de drie.
    Hilde (langzaamaan ervaringsdeskundige-tegen-wil-en-dank)

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Beste Hilde, Het bericht gaat over een onderzoek bij 186 eerstejaarspsychologiestudenten. Met een kleine kans dat daar heel ernstig psychopathische gevallen tussen hebben gezeten. Als geweten en empathie totaal ontbreken, ja, dan hebben we het wel over ernstige gevallen. Het boek van Storms ken ik niet. Ga er eens naar kijken.
      Dank voor je reactie en groet, Henk de Vos

      Verwijderen
    2. Het zijn niet de heel ernstige gevallen waar de meeste mensen mee te maken krijgen maar de huis tuin en keukennarcist laat ongekende sporen na. Het boek van Jan Storm geeft een zeer duidelijk beeld van deze stoornis. Ook Iris Kroes met haar boek 'Herstellen van narcistisch misbruik' is een aanrader.

      Verwijderen